{"id":409,"date":"2022-04-03T19:31:19","date_gmt":"2022-04-03T17:31:19","guid":{"rendered":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/?p=409"},"modified":"2022-04-12T10:48:14","modified_gmt":"2022-04-12T08:48:14","slug":"funkcjonowanie-gazet-zakladowych-w-prl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/2022\/04\/03\/funkcjonowanie-gazet-zakladowych-w-prl\/","title":{"rendered":"Funkcjonowanie gazet zak\u0142adowych w PRL"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t
<\/div>\n\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Media -Kultura - Spo\u0142ecze\u0144stwo, nr 11-12 (2016-2017) ISSN 2451-2737<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Funkcjonowanie Gazet Zak\u0142adowych w PRL.<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Rola i funkcje gazety w zak\u0142adzie pracy<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Marcin Jasiak<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t
<\/div>\n\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t
<\/div>\n\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Pocz\u0105tek prasy zak\u0142adowej<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Prasa zak\u0142adowa jest poj\u0119ciem, kt\u00f3re pojawi\u0142o si\u0119 w Polsce po drugiej wojnie \u015bwiatowej<\/abbr>. By\u0142y to pisma wydawane i kolportowane w ramach zak\u0142adu pracy. Jak pisa\u0142a Jolanta K\u0119pa-M\u0119trak (2012: 51) w \u201eStudiach Medioznawczych\u201d: \u201eCzasopisma zak\u0142adowe, bardzo licznie powstaj\u0105ce w Polsce od pocz\u0105tku lat 50. XX wieku, mia\u0142y m.in. promowa\u0107 osi\u0105gni\u0119cia produkcyjne, pokazywa\u0107 sukcesy, przekonywa\u0107 o s\u0142uszno\u015bci podejmowanych dzia\u0142a\u0144, zach\u0119ca\u0107 do zwi\u0119kszania wydajno\u015bci pracy. Czyni\u0142y to z ogromnym zaanga\u017cowaniem i \u2013 przypuszcza\u0107 mo\u017cna \u2013 tak\u0105 sam\u0105 skuteczno\u015bci\u0105\u201d. W literaturze znajdziemy wiele okre\u015ble\u0144 na pras\u0119 zak\u0142adow\u0105<\/abbr>. Opr\u00f3cz tego poj\u0119cia spotkamy si\u0119 z gazetami zak\u0142adowymi (K\u0119pa, 1998: 151), a tak\u017ce pras\u0105 fabryczn\u01053
W pierwszych latach po 1945 roku nie mia\u0142y one swojej nazwy gatunkowej i nazywane by\u0142y wielonak\u0142ad\u00f3wkami. By\u0142o to dos\u0142owne t\u0142umaczenie z j\u0119zyka rosyjskiego mnogotria\u017cek (Ko\u0144ski, 1990: 25). Artyku\u0142y pisali i redagowali dziennikarze amatorzy wy\u0142aniani spo\u015br\u00f3d pracownik\u00f3w. Cz\u0119sto przydzielana im by\u0142a opieka i wsparcie redaktorskie od dziennikarzy dziennik\u00f3w regionalnych i wojew\u00f3dzkich (K\u0119pa, 1998:\u00a0152). Redaktorzy pism zak\u0142adowych pochodzili z dw\u00f3ch grup. Jedna to profesjonalni dziennikarze pracuj\u0105cy w innych mediach, cz\u0119sto oddelegowani do pomocy w redagowaniu zak\u0142adowego pisma. Druga to pracownicy danego zak\u0142adu, w kt\u00f3rym pismo si\u0119 ukazywa\u0142o. W 1967 roku by\u0142o oko\u0142o 200 zawodowych redaktor\u00f3w<\/abbr>, kt\u00f3rzy mieli za sob\u0105 co najmniej sze\u015bcioletni sta\u017c w prasie zak\u0142adowej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pism skupia\u0142a si\u0119 nie tylko na zagadnieniach zwi\u0105zanych z zak\u0142adem pracy. Porusza\u0142y one tak\u017ce tematy dotycz\u0105ce lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Jednym z powod\u00f3w takiego zakresu tematycznego by\u0142 brak prasy lokalnej w czasach PRL-u (Chor\u0105zki, 1999: 66).<\/p>

W pierwszych latach po drugiej wojnie \u015bwiatowej<\/abbr> (1945\u20131950) powsta\u0142y 33 tytu\u0142y gazet zak\u0142adowych. Ich rozkwit nast\u0105pi\u0142 po roku 1950. By\u0142o to zwi\u0105zane z realizacj\u0105 planu sze\u015bcioletniego (powstawanie wielu du\u017cych zak\u0142ad\u00f3w pracy). W latach 40. pisano g\u0142\u00f3wnie o sprawach wewn\u0119trznych zak\u0142ad\u00f3w<\/abbr> , sprawach bytowych pracownik\u00f3w. Jednak prasa zak\u0142adowa zacz\u0119\u0142a odchodzi\u0107 od tematyki dotycz\u0105cej stricte miejsca pracy. Coraz wi\u0119cej miejsca zajmowa\u0142a w niej dzia\u0142alno\u015b\u0107 agitacyjna zwi\u0105zana z promowaniem wytycznych propagandy<\/abbr>. Jak podkre\u015bla Wies\u0142aw Ko\u0144ski (1990: 25), odchodzenie od spraw zak\u0142adowych spotyka\u0142o si\u0119 z niezadowoleniem za\u0142ogi.<\/p>

W pierwszej dekadzie PRL w\u015br\u00f3d pism dominowa\u0142y tygodniki. Mia\u0142y one r\u00f3wnie\u017c najwi\u0119ksze nak\u0142ady. Rzadziej wyst\u0119powa\u0142y miesi\u0119czniki lub kwartalniki. Odwrotnie
wygl\u0105da\u0142a sprawa obj\u0119to\u015bci. Im rzadszy cykl wydawniczy, tym wi\u0119ksza obj\u0119to\u015b\u0107. Jednak wraz z rozwojem radiow\u0119z\u0142\u00f3w w zak\u0142adach rola pism zmniejsza\u0142a si\u0119 (K\u0119pa-M\u0119trak, 2012: 51). Z danych Wydzia\u0142u Propagandy i Agitacji KC PZPR wynika, \u017ce w 1964 roku w 100 najwi\u0119kszych zak\u0142adach przemys\u0142owych wydawano gazety i prawie w ka\u017cdym z nich dzia\u0142a\u0142 tak\u017ce radiow\u0119ze\u0142. W\u015br\u00f3d pism zak\u0142adowych w tym czasie najwi\u0119cej by\u0142o miesi\u0119cznik\u00f3w (K\u0119pa-M\u0119trak, 2012: 51). W latach 70. ukazywa\u0142o si\u0119 oko\u0142o 400 tytu\u0142\u00f3w prasy zak\u0142adowej. Jednak\u017ce ze wzgl\u0119du na s\u0142aby poziom redakcyjny cz\u0119\u015b\u0107 z nich szybko przesta\u0142a istnie\u0107.<\/p>

O sile prasy zak\u0142adowej w czasach PRL \u015bwiadcz\u0105 dane z 1980 roku. Ukazywa\u0142o si\u0119
wtedy 228 tytu\u0142\u00f3w o \u0142\u0105cznym nak\u0142adzie jednorazowym ponad 900 tysi\u0119cy egzemplarzy (\u015awida, 1982: 30). W po\u0142owie lat 80. zacz\u0119\u0142a si\u0119 upowszechnia\u0107 idea pisma wielozak\u0142adowego (lub inaczej lokalnozak\u0142adowego). Liczba zak\u0142ad\u00f3w, do kt\u00f3rych dociera\u0142a \u00f3wczesna prasa zak\u0142adowa, wzros\u0142a do 250. Jednak wzrost ilo\u015bciowy tytu\u0142\u00f3w nie przek\u0142ada\u0142 si\u0119 na wzrost spo\u0142ecznego zainteresowania i zaufania do nich. Gazety by\u0142y najcz\u0119\u015bciej powo\u0142ywane odg\u00f3rnie przez dyrekcj\u0119 lub ich powstanie by\u0142o wynikiem dzia\u0142alno\u015bci administracyjnej. Nie powstawa\u0142y one w wyniku oddolnej inicjatywy spo\u0142ecznej za\u0142ogi (\u015awida, 1982: 31).<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Rysunek 1. Rubryka \u201eZ \u017bycia PZPR\u201d na pierwszej stronie gazety zak\u0142adowej cementowni w Che\u0142mie<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Dzia\u0142ania propagandowe i ich efekty<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Prasa zak\u0142adowa opr\u00f3cz funkcji informacyjnej, integracyjnej, kulturotw\u00f3rczej mia\u0142a tak\u017ce poprzez dzia\u0142ania propagandowe wp\u0142ywa\u0107 na robotnik\u00f3w ideologicznie (K\u0119pa-\u2011M\u0119trak, 2012: 53). Nie mam na my\u015bli jednak propagandy<\/abbr> rozumianej jako jednej z form komunikowania (Dobek-Ostrowska, 1999: 8), ale system propagandowy, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 za\u0142o\u017cenia ideologiczne, organizacje i instytucje przek\u0142adaj\u0105ce te za\u0142o\u017cenia na zasady i regu\u0142y propagandy<\/abbr><\/p>

Pe\u0142nienie przez fabryczne gazety funkcji politycznej by\u0142o wa\u017cniejsze od wymienionych wcze\u015bniej funkcji informacyjnych i integracyjnych. W\u0142adze pr\u00f3bowa\u0142y poprzez wytyczne i wskaz\u00f3wki normowa\u0107 zasady, wed\u0142ug kt\u00f3rych redagowane by\u0142y firmowe gazety (K\u0119pa-M\u0119trak, 2012: 53). Redakcje otrzymywa\u0142y pomoc od Komitet\u00f3w Wojew\u00f3dzkich PZPR. Specjalne narady dla redaktor\u00f3w<\/abbr> prasy zak\u0142adowej i autor\u00f3w audycji dla radiow\u0119z\u0142\u00f3w organizowane by\u0142y tak\u017ce przez Komitet Centralny PZPR. Podczas tych narad partia wyznacza\u0142a zadania dla zak\u0142adowych medi\u00f3w, omawiano mo\u017cliwo\u015bci oddzia\u0142ywania na robotnik\u00f3w, a tak\u017ce prezentowano osi\u0105gni\u0119cia wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 zdaniem partii redakcji (K\u0119pa-M\u0119trak, 2012: 53)<\/p>

Pierwszym dokumentem, kt\u00f3ry mia\u0142 normowa\u0107 prac\u0119 redakcji zak\u0142adowych, by\u0142 Projekt Regulaminu Pracy w Redakcjach przygotowany przez Prezydium Klubu Redaktor\u00f3w Prasy Zak\u0142adowej przy SDP. Zgodnie z regulaminem redakcj\u0105 pisma zak\u0142adowego mia\u0142o kierowa\u0107 redakcyjne kolegium (przedstawiciele organizacji spo\u0142ecznych, kierownictwo zak\u0142adu, korespondenci). Sk\u0142ad tego kolegium by\u0142 zatwierdzany przez zak\u0142adow\u0105 kom\u00f3rk\u0119 PZPR (K\u0119pa-M\u0119trak, 2012: 53). Zak\u0142adowe media podlega\u0142y<\/abbr> samorz\u0105dowi robotniczemu, a sprz\u0119t redakcyjny by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 przedsi\u0119biorstwa i ono tak\u017ce ponosi\u0142o wszelkie koszty zwi\u0105zane z funkcjonowaniem zak\u0142adowych \u015brodk\u00f3w przekazu, w tym wynagrodzenia dla etatowych dziennikarzy.<\/p>

Cz\u0119\u015b\u0107 gazet by\u0142a dystrybuowana odp\u0142atnie. Jednak przych\u00f3d z ich sprzeda\u017cy pokrywa\u0142 tylko bie\u017c\u0105ce wydatki redakcji. Nie by\u0142y to wi\u0119c wydawnictwa, kt\u00f3re przynosi\u0142y zyski. Cz\u0119\u015b\u0107 gazet rozpowszechniano bezp\u0142atnie i wtedy ca\u0142o\u015b\u0107 koszt\u00f3w pokrywa\u0142o przedsi\u0119biorstwo. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 redakcyjna by\u0142a jednak uwik\u0142ana w szereg zale\u017cno\u015bci. Formalny nadz\u00f3r zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych nad gazetami sprowadza\u0142 si\u0119 do obsadzania (w ustaleniu z dyrekcj\u0105) funkcji redaktora naczelnego. O linii redakcyjnej gazety decydowa\u0142a tak\u017ce rada redakcyjna (zwi\u0105zki zawodowe, organizacje partyjne, dyrekcja, organizacje m\u0142odzie\u017cowe). Jednak w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w wp\u0142yw rady na dzia\u0142alno\u015b\u0107 redakcji by\u0142 niewielki. To dyrekcja zak\u0142adu, kt\u00f3ra finansowa\u0142a gazet\u0119, mia\u0142a wp\u0142yw na jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 i obsad\u0119 stanowisk redakcyjnych (\u015awida, 1982: 27). Skomplikowany system zale\u017cno\u015bci powodowa\u0142 wielostopniowy system cenzury, presje na okre\u015blon\u0105 tez\u0119 w tekstach wywierane przez r\u00f3\u017cne organizacje. Wynik tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142 taki, \u017ce tre\u015bci, kt\u00f3re ukazywa\u0142y si\u0119 w gazetach zak\u0142adowych, coraz mniej zale\u017ca\u0142y od samo\u0002rz\u0105du robotniczego. Jak pisa\u0142 Adam \u015awida: \u201eGazety zak\u0142adowe systematycznie zmie\u0002rza\u0142y do zaprzeczenia has\u0142u widniej\u0105cemu w wi\u0119kszo\u015bci winiet tytu\u0142owych \u2013 \u00abpismo za\u0142ogi<\/abbr>\u00bb\u201d .\u00a0<\/p>

W medialnym systemie, jaki wytwarza\u0142 si\u0119 w zak\u0142adzie, nie poddawano sprawdzeniu efekt\u00f3w, jakie osi\u0105ga\u0142o pismo zak\u0142adowe. Wynika\u0142o to z przekonania, i\u017c powszechny odbi\u00f3r gazet zak\u0142adowych przez za\u0142og\u0119 \u0142\u0105czy si\u0119 ze skuteczno\u015bci\u0105 przyswajania i oddzia\u0142ywania tre\u015bci przez nie przekazywanych (\u015awida, 1982: 30). Jednak mimo braku ch\u0119ci do badania efektywno\u015bci i roli gazet w zak\u0142adach przez dyrekcj\u0119 czy te\u017c redakcj\u0119 zacz\u0119li zajmowa\u0107 si\u0119 tym naukowcy. W latach 70. pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze opracowania prasoznawcze i socjologiczne. Jednym z badanych aspekt\u00f3w by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142a informacji pracownik\u00f3w. W przeprowadzonych w 1971 roku badaniach, opublikowanych w 1974 roku w \u201eZeszytach Prasoznawczych\u201d, Ewa Mas\u0142yk sprawdza\u0142a w\u0142a\u015bnie t\u0119 kwesti\u0119. Najwi\u0119cej wskaza\u0144 zdoby\u0142a prasa krajowa, na drugim miejscu by\u0142y narady produkcyjne, a dopiero na trzecim prasa zak\u0142adowa. Jak zauwa\u017cy\u0142a, interesuj\u0105ce by\u0142o cz\u0119stsze wybieranie prasy zak\u0142adowej ni\u017c zebra\u0144 organizacji partyjnej.<\/p>

Zdaniem badaczki wynika\u0142o to z faktu, i\u017c \u201eprasa zak\u0142adowa nie zamieszcza \u00abczystych\u00bb informacji krajowych, lecz robi to, zbli\u017caj\u0105c t\u0119 problematyk\u0119 do wydarze\u0144 w przedsi\u0119biorstwie. Ten \u00abzak\u0142adowy\u00bb punkt widzenia og\u00f3lnych zagadnie\u0144 powoduje popularno\u015b\u0107 i wysok\u0105 ocen\u0119 prasy zak\u0142adowej jako \u017ar\u00f3d\u0142a informacji\u201d (Mas\u0142yk, 1974: 38). Jednak, jak zauwa\u017cy\u0142a autorka, wyprzedzenie gazet zak\u0142adowych przez pras\u0119 krajow\u0105 by\u0142o zjawiskiem niepokoj\u0105cym. \u201eWskazuje to bowiem, \u017ce nie zaspokaja ona zainteresowa\u0144 tych czytelnik\u00f3w oraz, jak wynika z badania, jest cz\u0119sto op\u00f3\u017aniana, a zawarte w niej informacje s\u0105 nieaktualne. W obiegu informacji zalewaj\u0105cej obecnie ka\u017cdego cz\u0142owieka liczy si\u0119 (dla jej skuteczno\u015bci) przede wszystkim dok\u0142adno\u015b\u0107 i szybko\u015b\u0107 przekazu. Te warunki nie by\u0142y jednak w badanym okresie przez pras\u0119 zak\u0142adow\u0105<\/abbr> spe\u0142niane\u201d \u2013 stwierdzi\u0142a w podsumowaniu swojego badania Mas\u0142yk (1974: 43).<\/p>

Postrzeganie roli prasy zak\u0142adowej w tym wypadku przez same zak\u0142adowe redakcje bada\u0142 tak\u017ce O\u015brodek Bada\u0144 Prasoznawczych w Krakowie. W opublikowanym w 1977 roku raporcie wymieniono najwa\u017cniejsze zadania prasy zak\u0142adowej wskazane przez ich redakcje. G\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142o informowanie o zak\u0142adzie (58% wskaza\u0144), dzia\u0142alno\u015b\u0107 wychowawcza (55% wskaza\u0144) oraz mobilizowanie do wykonywania zada\u0144 produkcyjnych (51% wskaza\u0144). Na dalszych miejscach znalaz\u0142y si\u0119 takie funkcje, jak: integrowanie za\u0142ogi (34% wskaza\u0144) i dzia\u0142alno\u015b\u0107 krytyczno-interwencyjna (33% wskaza\u0144) (Prasa zak\u0142adowa w \u015bwietle opinii redakcyjnej, 1977: 8)<\/p>

Z tego badania warto przywo\u0142a\u0107 jeszcze jedn\u0105 tez\u0119, pokazuj\u0105c\u0105 zdaniem jego autor\u00f3w, jaka wi\u0119\u017a by\u0142a mi\u0119dzy czytelnikami a redakcjami gazet zak\u0142adowych. Sprawdzono liczb\u0119 otrzymywanych przez redakcje list\u00f3w \u2013 by\u0142a ona znikoma. Blisko 46% gazet\u00a0otrzymywa\u0142o listy rzadziej ni\u017c raz w tygodniu (Prasa zak\u0142adowa w \u015bwietle opinii redakcyjnej, 1977: 9). Sta\u0142e czytelnictwo deklarowa\u0142o 70% czytelnik\u00f3w10. Jednak autorzy opracowania uznali 30-procentowy wska\u017anik czytelnik\u00f3w dorywczych za wysoki i wymagaj\u0105cy poprawy. Spo\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w 40% otrzymuje gazet\u0119 w pracy i taka sama liczba deklaruje nabywanie jej w kiosku. W\u015br\u00f3d innych form zdobywania fabrycznych gazet by\u0142y wymienianie: prenumerata, po\u017cyczanie, inne przypadkowe sposoby uzyskiwania. Ankietowani deklarowali tak\u017ce, i\u017c jeden egzemplarz gazety zak\u0142adowej czytany jest przez 2\u20133 osoby. Jednak autorzy badania te deklaracje uznali za przesadzone (Prasa zak\u0142adowa w \u015bwietle opinii redakcyjnej, 1977: 3).<\/p>

\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Dzia\u0142ania propagandowe i ich efekty<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Prasa zak\u0142adowa opr\u00f3cz funkcji informacyjnej, integracyjnej, kulturotw\u00f3rczej mia\u0142a tak\u017ce poprzez dzia\u0142ania propagandowe wp\u0142ywa\u0107 na robotnik\u00f3w ideologicznie (K\u0119pa-\u2011M\u0119trak, 2012: 53). Nie mam na my\u015bli jednak propagandy<\/abbr> rozumianej jako jednej z form komunikowania (Dobek-Ostrowska, 1999: 8), ale system propagandowy, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 za\u0142o\u017cenia ideologiczne, organizacje i instytucje przek\u0142adaj\u0105ce te za\u0142o\u017cenia na zasady i regu\u0142y propagandy<\/abbr><\/p>

Pe\u0142nienie przez fabryczne gazety funkcji politycznej by\u0142o wa\u017cniejsze od wymienionych wcze\u015bniej funkcji informacyjnych i integracyjnych. W\u0142adze pr\u00f3bowa\u0142y poprzez wytyczne i wskaz\u00f3wki normowa\u0107 zasady, wed\u0142ug kt\u00f3rych redagowane by\u0142y firmowe gazety (K\u0119pa-M\u0119trak, 2012: 53). Redakcje otrzymywa\u0142y pomoc od Komitet\u00f3w Wojew\u00f3dzkich PZPR. Specjalne narady dla redaktor\u00f3w<\/abbr> prasy zak\u0142adowej i autor\u00f3w audycji dla radiow\u0119z\u0142\u00f3w organizowane by\u0142y tak\u017ce przez Komitet Centralny PZPR. Podczas tych narad partia wyznacza\u0142a zadania dla zak\u0142adowych medi\u00f3w, omawiano mo\u017cliwo\u015bci oddzia\u0142ywania na robotnik\u00f3w, a tak\u017ce prezentowano osi\u0105gni\u0119cia wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 zdaniem partii redakcji (K\u0119pa-M\u0119trak, 2012: 53)<\/p>

Pierwszym dokumentem, kt\u00f3ry mia\u0142 normowa\u0107 prac\u0119 redakcji zak\u0142adowych, by\u0142 Projekt Regulaminu Pracy w Redakcjach przygotowany przez Prezydium Klubu Redaktor\u00f3w Prasy Zak\u0142adowej przy SDP. Zgodnie z regulaminem redakcj\u0105 pisma zak\u0142adowego mia\u0142o kierowa\u0107 redakcyjne kolegium (przedstawiciele organizacji spo\u0142ecznych, kierownictwo zak\u0142adu, korespondenci). Sk\u0142ad tego kolegium by\u0142 zatwierdzany przez zak\u0142adow\u0105 kom\u00f3rk\u0119 PZPR (K\u0119pa-M\u0119trak, 2012: 53). Zak\u0142adowe media podlega\u0142y<\/abbr> samorz\u0105dowi robotniczemu, a sprz\u0119t redakcyjny by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 przedsi\u0119biorstwa i ono tak\u017ce ponosi\u0142o wszelkie koszty zwi\u0105zane z funkcjonowaniem zak\u0142adowych \u015brodk\u00f3w przekazu, w tym wynagrodzenia dla etatowych dziennikarzy.<\/p>

Cz\u0119\u015b\u0107 gazet by\u0142a dystrybuowana odp\u0142atnie. Jednak przych\u00f3d z ich sprzeda\u017cy pokrywa\u0142 tylko bie\u017c\u0105ce wydatki redakcji. Nie by\u0142y to wi\u0119c wydawnictwa, kt\u00f3re przynosi\u0142y zyski. Cz\u0119\u015b\u0107 gazet rozpowszechniano bezp\u0142atnie i wtedy ca\u0142o\u015b\u0107 koszt\u00f3w pokrywa\u0142o przedsi\u0119biorstwo. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 redakcyjna by\u0142a jednak uwik\u0142ana w szereg zale\u017cno\u015bci. Formalny nadz\u00f3r zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych nad gazetami sprowadza\u0142 si\u0119 do obsadzania (w ustaleniu z dyrekcj\u0105) funkcji redaktora naczelnego. O linii redakcyjnej gazety decydowa\u0142a tak\u017ce rada redakcyjna (zwi\u0105zki zawodowe, organizacje partyjne, dyrekcja, organizacje m\u0142odzie\u017cowe). Jednak w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w wp\u0142yw rady na dzia\u0142alno\u015b\u0107 redakcji by\u0142 niewielki. To dyrekcja zak\u0142adu, kt\u00f3ra finansowa\u0142a gazet\u0119, mia\u0142a wp\u0142yw na jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 i obsad\u0119 stanowisk redakcyjnych (\u015awida, 1982: 27). Skomplikowany system zale\u017cno\u015bci powodowa\u0142 wielostopniowy system cenzury, presje na okre\u015blon\u0105 tez\u0119 w tekstach wywierane przez r\u00f3\u017cne organizacje. Wynik tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142 taki, \u017ce tre\u015bci, kt\u00f3re ukazywa\u0142y si\u0119 w gazetach zak\u0142adowych, coraz mniej zale\u017ca\u0142y od samorz\u0105du robotniczego. Jak pisa\u0142 Adam \u015awida: \u201eGazety zak\u0142adowe systematycznie zmierza\u0142y do zaprzeczenia has\u0142u widniej\u0105cemu w wi\u0119kszo\u015bci winiet tytu\u0142owych \u2013 \u00abpismo za\u0142ogi<\/abbr>\u00bb\u201d .\u00a0<\/p>

W medialnym systemie, jaki wytwarza\u0142 si\u0119 w zak\u0142adzie, nie poddawano sprawdzeniu efekt\u00f3w, jakie osi\u0105ga\u0142o pismo zak\u0142adowe. Wynika\u0142o to z przekonania, i\u017c powszechny odbi\u00f3r gazet zak\u0142adowych przez za\u0142og\u0119 \u0142\u0105czy si\u0119 ze skuteczno\u015bci\u0105 przyswajania i oddzia\u0142ywania tre\u015bci przez nie przekazywanych (\u015awida, 1982: 30). Jednak mimo braku ch\u0119ci do badania efektywno\u015bci i roli gazet w zak\u0142adach przez dyrekcj\u0119 czy te\u017c redakcj\u0119 zacz\u0119li zajmowa\u0107 si\u0119 tym naukowcy. W latach 70. pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze opracowania prasoznawcze i socjologiczne. Jednym z badanych aspekt\u00f3w by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142a informacji pracownik\u00f3w. W przeprowadzonych w 1971 roku badaniach, opublikowanych w 1974 roku w \u201eZeszytach Prasoznawczych\u201d, Ewa Mas\u0142yk sprawdza\u0142a w\u0142a\u015bnie t\u0119 kwesti\u0119. Najwi\u0119cej wskaza\u0144 zdoby\u0142a prasa krajowa, na drugim miejscu by\u0142y narady produkcyjne, a dopiero na trzecim prasa zak\u0142adowa. Jak zauwa\u017cy\u0142a, interesuj\u0105ce by\u0142o cz\u0119stsze wybieranie prasy zak\u0142adowej ni\u017c zebra\u0144 organizacji partyjnej.<\/p>

Zdaniem badaczki wynika\u0142o to z faktu, i\u017c \u201eprasa zak\u0142adowa nie zamieszcza \u00abczystych\u00bb informacji krajowych, lecz robi to, zbli\u017caj\u0105c t\u0119 problematyk\u0119 do wydarze\u0144 w przedsi\u0119biorstwie. Ten \u00abzak\u0142adowy\u00bb punkt widzenia og\u00f3lnych zagadnie\u0144 powoduje popularno\u015b\u0107 i wysok\u0105 ocen\u0119 prasy zak\u0142adowej jako \u017ar\u00f3d\u0142a informacji\u201d (Mas\u0142yk, 1974: 38). Jednak, jak zauwa\u017cy\u0142a autorka, wyprzedzenie gazet zak\u0142adowych przez pras\u0119 krajow\u0105 by\u0142o zjawiskiem niepokoj\u0105cym. \u201eWskazuje to bowiem, \u017ce nie zaspokaja ona zainteresowa\u0144 tych czytelnik\u00f3w oraz, jak wynika z badania, jest cz\u0119sto op\u00f3\u017aniana, a zawarte w niej informacje s\u0105 nieaktualne. W obiegu informacji zalewaj\u0105cej obecnie ka\u017cdego cz\u0142owieka liczy si\u0119 (dla jej skuteczno\u015bci) przede wszystkim dok\u0142adno\u015b\u0107 i szybko\u015b\u0107 przekazu. Te warunki nie by\u0142y jednak w badanym okresie przez pras\u0119 zak\u0142adow\u0105<\/abbr> spe\u0142niane\u201d \u2013 stwierdzi\u0142a w podsumowaniu swojego badania Mas\u0142yk (1974: 43).<\/p>

Postrzeganie roli prasy zak\u0142adowej w tym wypadku przez same zak\u0142adowe redakcje bada\u0142 tak\u017ce O\u015brodek Bada\u0144 Prasoznawczych w Krakowie. W opublikowanym w 1977 roku raporcie wymieniono najwa\u017cniejsze zadania prasy zak\u0142adowej wskazane przez ich redakcje. G\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142o informowanie o zak\u0142adzie (58% wskaza\u0144), dzia\u0142alno\u015b\u0107 wychowawcza (55% wskaza\u0144) oraz mobilizowanie do wykonywania zada\u0144 produkcyjnych (51% wskaza\u0144). Na dalszych miejscach znalaz\u0142y si\u0119 takie funkcje, jak: integrowanie za\u0142ogi (34% wskaza\u0144) i dzia\u0142alno\u015b\u0107 krytyczno-interwencyjna (33% wskaza\u0144) (Prasa zak\u0142adowa w \u015bwietle opinii redakcyjnej, 1977: 8)<\/p>

Z tego badania warto przywo\u0142a\u0107 jeszcze jedn\u0105 tez\u0119, pokazuj\u0105c\u0105 zdaniem jego autor\u00f3w, jaka wi\u0119\u017a by\u0142a mi\u0119dzy czytelnikami a redakcjami gazet zak\u0142adowych. Sprawdzono liczb\u0119 otrzymywanych przez redakcje list\u00f3w \u2013 by\u0142a ona znikoma. Blisko 46% gazet\u00a0otrzymywa\u0142o listy rzadziej ni\u017c raz w tygodniu (Prasa zak\u0142adowa w \u015bwietle opinii redakcyjnej, 1977: 9). Sta\u0142e czytelnictwo deklarowa\u0142o 70% czytelnik\u00f3w10. Jednak autorzy opracowania uznali 30-procentowy wska\u017anik czytelnik\u00f3w dorywczych za wysoki i wymagaj\u0105cy poprawy. Spo\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w 40% otrzymuje gazet\u0119 w pracy i taka sama liczba deklaruje nabywanie jej w kiosku. W\u015br\u00f3d innych form zdobywania fabrycznych gazet by\u0142y wymienianie: prenumerata, po\u017cyczanie, inne przypadkowe sposoby uzyskiwania. Ankietowani deklarowali tak\u017ce, i\u017c jeden egzemplarz gazety zak\u0142adowej czytany jest przez 2\u20133 osoby. Jednak autorzy badania te deklaracje uznali za przesadzone (Prasa zak\u0142adowa w \u015bwietle opinii redakcyjnej, 1977: 3).<\/p>

Typowy czytelnik prasy zak\u0142adowej w drugiej po\u0142owie lat 70., jak wynika z bada\u0144, by\u0142 m\u0119\u017cczyzn\u0105, mieszka\u0142 w \u015bredniej wielko\u015bci mie\u015bcie i mia\u0142 od 30 do 49 lat (Prasa zak\u0142adowa w \u015bwietle opinii redakcyjnej, 1977: 5). Przewa\u017cnie by\u0142 on pracownikiem umys\u0142owym, ale nie na kierowniczym stanowisku (z zastrze\u017ceniem, \u017ce kierownik\u00f3w w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w prasy zak\u0142adowej jest znacznie wi\u0119cej, ni\u017c wynika to ze struktury przebadanych). Gazet\u0119 zak\u0142adow\u0105 czyta regularnie, a jego aktywno\u015b\u0107 w zakresie czytelnictwa prasy jest wy\u017csza od przeci\u0119tnej (Prasa zak\u0142adowa w \u015bwietle opinii redakcyjnej, 1977: 5). Jest jednak krytycznie nastawiony do prasy zak\u0142adowej i nie uwa\u017ca, by mo\u017cliwo\u015bci interwencyjne gazet by\u0142y du\u017ce. Ceni natomiast funkcj\u0119 opiniotw\u00f3rcz\u0105 (Prasa zak\u0142adowa w \u015bwietle opinii redakcyjnej, 1977: 6)<\/p>

\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Prasa zak\u0142adowa w czasie politycznych przemian<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Rozw\u00f3j prasy zak\u0142adowej w latach 70., a tak\u017ce zwi\u0119kszone zainteresowanie, jakie ten rodzaj wydawnictw wzbudza\u0142, zosta\u0142 zahamowany w latach 80. Wp\u0142yw na to mia\u0142y czynniki polityczne, a tak\u017ce pojawienie si\u0119 jawnej lub niejawnej konkurencji dla zak\u0142adowych gazet. Strajki, do jakich dosz\u0142o latem 1980 roku, a tak\u017ce wysuwane przez za\u0142ogi postulaty, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych opr\u00f3cz postulat\u00f3w ekonomicznych, by\u0142y te dotycz\u0105ce wolno\u015bci s\u0142owa, znalaz\u0142y swoje odbicie w sytuacji prasy zak\u0142adowej. \u017b\u0105dania za\u0142\u00f3g dotycz\u0105ce zmian w prasie zak\u0142adowej nie by\u0142y jednak sta\u0142ym postulatem za\u0142\u00f3g firmowych. \u201eW nielicznych przypadkach strajkuj\u0105cy robotnicy wysuwali postulaty zlikwidowania lub przekszta\u0142cenia prasy zak\u0142adowej\u201d (\u015awida, 1983: 21). Najcz\u0119\u015bciej \u201e[\u2026] postulaty za\u0142\u00f3g odnosi\u0142y si\u0119 raczej do zmiany formu\u0142y wydawniczej pisma i sposob\u00f3w jego redagowania, ni\u017c zmierza\u0142y do jego likwidacji. Wiele redakcji nie potrafi\u0142o jednak dostatecznie sprawnie zareagowa\u0107 na zmiany sytuacji spo\u0142ecznej\u201d (\u015awida, 1983: 22).<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"Rysunek\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Rysunek 2. \u201eKablowiec\u201d \u2013 gazeta wydawana w Fabryce Kabli w O\u017carowie Mazowieckim. Numer z kwietnia 1980 roku.<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Na losy pism zak\u0142adowych wp\u0142yn\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c zmiany finansowe i organizacyjne w przedsi\u0119biorstwach oraz zmiany w strukturze patronackiej nad wydawnictwami<\/abbr>. Legalizacja NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d i wydawnictw, kt\u00f3re ten zwi\u0105zek wydawa\u0142 (by\u0142y to pisma informacyjne), wprowadzi\u0142y konkurencj\u0119 dla gazet zak\u0142adowych. W wielu fabrykach partyjne pisma zak\u0142adowe by\u0142y bojkotowane z powod\u00f3w politycznych, wyra\u017cano w ten spos\u00f3b sprzeciw wobec propagandy<\/abbr>, kt\u00f3ra w nich si\u0119 znajdowa\u0142a. W 1981 roku zosta\u0142o zlikwidowanych 30 pism zak\u0142adowych.<\/p>

Wprowadzenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku oznacza\u0142o zaprzestanie wydawania prasy zak\u0142adowej (tak jak w pocz\u0105tkowym okresie wielu tytu\u0142\u00f3w innej prasy). Po kilku miesi\u0105cach podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 reaktywacji wi\u0119kszo\u015bci tytu\u0142\u00f3w (Banaszek, 1993: 66). Gazety zak\u0142adowe wznowi\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicz\u0105 jako organy za\u0142\u00f3g pracowniczych. By\u0142y jednak pod kontrol\u0105 dzia\u0142\u00f3w propagandy<\/abbr> komitet\u00f3w zak\u0142adowych PZPR. W prasie zak\u0142adowej, podobnie jak w innych rodzajach medi\u00f3w, by\u0142a prowadzona weryfikacja. W jej wyniku zlikwidowano 77 (na 221 ukazuj\u0105cych si\u0119 przed wprowadzeniem stanu wojennego) tytu\u0142\u00f3w, a 50 dziennikarzom nie pozwolono wr\u00f3ci\u0107 do pracy redakcyjnej (Banaszek, 1993: 66). Pisma przesz\u0142y tak\u017ce zmiany jako\u015bciowe. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zmieni\u0142a tytu\u0142, a tak\u017ce profil. Ze wzgl\u0119du na silne dzia\u0142ania cenzury gazety zak\u0142adowe przesta\u0142y drukowa\u0107 publicystyk\u0119. W ramach ograniczenia koszt\u00f3w \u0142\u0105czono tytu\u0142y i\u00a0w ten spos\u00f3b powstawa\u0142y pisma wielozak\u0142adowe.<\/p>

Pomimo zdelegalizowania NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, a tak\u017ce zwalczania przez w\u0142adz\u0119 \u201enielegalnych\u201d wydawnictw w czasie stanu wojennego ukazywa\u0142y si\u0119 tak\u017ce biuletyny wydawane przez tajne komisje zak\u0142adowe i mi\u0119dzyzak\u0142adowe Solidarno\u015bci. Ukazywa\u0142o si\u0119 30 biuletyn\u00f3w i 25 pism mi\u0119dzyzak\u0142adowych w \u201edrugim obiegu\u201d (Banaszek, 1993: 66).<\/p>

Gdy zniesiono stan wojenny, podj\u0119ta zosta\u0142a pr\u00f3ba odbudowania poziomu i presti\u017cu prasy zak\u0142adowej. W ramach Stowarzyszenia Dziennikarzy PRL reaktywowany zosta\u0142 Klub Dziennikarzy Zak\u0142adowych<\/abbr>. W ramach odbudowuj\u0105cego si\u0119 ruchu zwi\u0105zkowego (oficjalnego, kontrolowanego przez pa\u0144stwo) pr\u00f3bowano wr\u00f3ci\u0107 do dawnej struktury. Jednak zwi\u0105zki zawodowe w ramach konfederacji OPZZ nie podj\u0119\u0142y roli, jak\u0105 pe\u0142ni\u0142o wcze\u015bniej CRZZ, a wi\u0119c mecenasa i sponsora prasy zak\u0142adowej (Banaszek, 1993: 66). Lepsze zaopatrzenie w papier spowodowa\u0142o w latach 1985\u20131987 powstanie 30 nowych tytu\u0142\u00f3w. W 1989 roku, czyli tu\u017c przed transformacj\u0105 ustrojow\u0105, ukazywa\u0142o si\u0119 w Polsce 150 gazet zak\u0142adowych i 60 zak\u0142adowych biuletyn\u00f3w. Zmiany polityczne i gospodarcze, kt\u00f3re dokona\u0142y si\u0119 w wyniku obrad Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u mia\u0142y du\u017cy wp\u0142yw na losy prasy zak\u0142adowej. Cz\u0119\u015b\u0107 redakcji bardzo szybko udost\u0119pni\u0142a swoje \u0142amy dzia\u0142aczom Solidarno\u015bci. Jak pisa\u0142 Marian Banaszek: \u201eWi\u0119kszo\u015b\u0107 redakcji gazet zak\u0142adowych tym razem potrafi\u0142a dostosowa\u0107 si\u0119 do nowej sytuacji [politycznej \u2013 przyp. M.J.]\u201d. Wej\u015bcie na \u0142amy dotychczasowych oficjalnych zak\u0142ad\u00f3wek dzia\u0142aczy Solidarno\u015bci nie doprowadzi\u0142o do zaprzestania wydawania w\u0142asnych gazet przez Zwi\u0105zek. Ju\u017c legalnie wydawa\u0142 on tytu\u0142y prasy zak\u0142adowej i wielozak\u0142adowej. Koniec dzia\u0142alno\u015bci politycznej PZPR, a tak\u017ce likwidacja RSW Prasa Ksi\u0105\u017cka \u201eRuch\u201d (by\u0142 on wydawc\u0105 wielu pism) spowodowa\u0142y du\u017ce zmiany na rynku prasowym.<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"Rysunek\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Rysunek 3. Informacja redakcyjna o przekszta\u0142ceniu gazety zak\u0142adowej zak\u0142ad\u00f3w Mesko w Skar\u017cysku Kamiennej w lokalne pismo<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Zaczyna\u0142y powstawa\u0107 nowe tytu\u0142y (zar\u00f3wno lokalne, jak i regionalne), kt\u00f3re podejmowa\u0142y walk\u0119 o zainteresowanie czytelnika. Prasa zak\u0142adowa nie mog\u0142a podj\u0105\u0107 tej walki z powod\u00f3w ekonomicznych. W wyniku zmian gospodarczych przedsi\u0119biorstwa zacz\u0119\u0142y dzia\u0142a\u0107 w oparciu o rachunek ekonomiczny i zasady gospodarki rynkowej. W wielu wprowadzano programy oszcz\u0119dno\u015bciowe, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 procesy restrukturyzacyjne, co prowadzi\u0142o do zaprzestania wydawania gazet zak\u0142adowych. Cz\u0119\u015b\u0107 redakcji, by przetrwa\u0107, poszerzy\u0142o swoj\u0105 tematyk\u0119, ale i zasi\u0119g. Pisma te sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105, na kt\u00f3rej budowano lokaln\u0105 pras\u0119. Jak ju\u017c wspomina\u0142em na pocz\u0105tku artyku\u0142u, w wielu przypadkach prasa zak\u0142adowa jeszcze w czasach PRL pe\u0142ni\u0142a w pewnej cz\u0119\u015bci rol\u0119 bardzo s\u0142abo rozwini\u0119tej prasy lokalnej. W o\u015brodkach, kt\u00f3re nie mia\u0142y lokalnych periodyk\u00f3w, mo\u017cliwo\u015b\u0107 tego typu transformacji by\u0142a jedyn\u0105 szans\u0105 na przetrwanie wielu redakcji. W zwi\u0105zku ze zmian\u0105 oraz poszerzeniem tematyki, a tak\u017ce podmiotu wydaj\u0105cego pismo, nast\u0119powa\u0142a tak\u017ce zmiana nazwy (Banaszek, 1993: 67). Przyk\u0142adem jest przekszta\u0142cenie pisma zak\u0142adowego wydawanego w Hucie Ostrowiec \u201eWalczymy o stal\u201d w \u201eGazet\u0119 Ostrowieck\u0105\u201d (K\u0119pa-M\u0119trak, 2012: 64). Do takich zmian13 dosz\u0142o w wielu regionach Polski14. W cz\u0119\u015bci zak\u0142ad\u00f3w, szczeg\u00f3lnie tych du\u017cych zwi\u0105zanych z bran\u017cami, takimi jak energetyka czy g\u00f3rnictwo, gazety zak\u0142adowe przetrwa\u0142y i ulega\u0142y zmianom. Jednak ponad po\u0142owa z nich15 nie znalaz\u0142a dla siebie miejsca na nowym rynku prasowym, poza zak\u0142adem, w kt\u00f3rym si\u0119 ukazywa\u0142a. Przemiany, jakie zasz\u0142y w wydawnictwach dla pracownik\u00f3w po 1989 roku opisane s\u0105 w drugiej cz\u0119\u015bci tekstu pt. Firmowe gazety w Polsce. Powstanie oraz rola pism firmowych w korporacyjnym \u015bwiecie.<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Bibilografia<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Banaszek M. (1993), Rola i funkcja prasy zak\u0142adowej w Polsce, \u201eKwartalnik Historii Prasy Polskiej\u201d, nr 32\/2.<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Chor\u0105zki W. (1999), Polskie media lokalne i sublokalne 1989\u20131999, \u201eZeszyty Prasoznawcze\u201d, nr 1\u20132(157\u2013158)<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Dobek-Ostrowska B. (1999), Teoria i praktyka propagandy<\/abbr>, Wydawnictwo Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, Wroc\u0142aw.<\/span>nr 1\u20132(157\u2013158)<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Karp H. (2014), Dziennikarz w systemie medi\u00f3w totalitarnych Polski Ludowej, \u201eMedia \u2013 Kultura \u2013 Spo\u0142ecze\u0144stwo\u201d, nr 9\/10<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

K\u0119pa J. (1998), Tw\u00f3rcy prasy zak\u0142adowej Kielecczyzny 1945\u20131989, \u201eKieleckie Studia Bibliologiczne\u201d, t. 4.<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

K\u0119pa-M\u0119trak J. (2012), Gazeta zak\u0142adowa \u2013 narodziny, rozw\u00f3j\u2026 i co dalej? Studium przypadku, \u201eStudia Medioznawcze\u201d, nr 4<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Mas\u0142yk E. (1974), Rola prasy zak\u0142adowej w zaspokajaniu potrzeb informacyjnych, \u201eZeszyty Prasoznawcze\u201d, nr 3.<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Miszczy\u0144ski R., Tarnopolski A. (2005), Filozofia a mass media, \u201eDiamtros\u201d, nr 4. Prasa zak\u0142adowa w \u015bwietle opinii redakcyjnej (1977), O\u015brodek Bada\u0144 Prasoznawczych, Krak\u00f3w.<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Rakowski M. (1950), Prasa fabryczna w planie sze\u015bcioletnim, \u201ePrasa Polska\u201d, nr 8\/9<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

\u015awida A. (1982), Prasa zak\u0142adowa w okresie przemian, \u201eZeszyty Prasoznawcze\u201d, nr 1\u20132(91\u201392).<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

\u015awida A. (1983), Raport o prasie zak\u0142adowej II, \u201eZeszyty Prasoznawcze\u201d, nr 2(96)<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Murawko-Wi\u015bniewska K., Strach ma wielkie oczy, k\u0142y i pazury, http:\/\/www.esensja.pl\/ksiazka\/ recenzje\/tekst.html?id=2582, dost\u0119p: 23.09.2005.<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

\u201eTu Polskie Radio\u2026\u201d. Wydarzenia z lat 1924\u20132004 w materia\u0142ach, relacjach i komunikatach \nradiowych (2005), Polskie Radio SA [CD-ROM]
<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Chcesz doko\u0144czy\u0107 na czytniku e-book?<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t

Zapraszamy do pobrania artyku\u0142u w formacie *.pdf.\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\tPobierz artyku\u0142<\/span>\n\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/div>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Media -Kultura – Spo\u0142ecze\u0144stwo, nr 11-12 (2016-2017) ISSN 2451-2737 Funkcjonowanie Gazet Zak\u0142adowych w PRL. Rola i funkcje gazety w zak\u0142adzie pracy Marcin Jasiak Pocz\u0105tek prasy zak\u0142adowej Prasa zak\u0142adowa jest poj\u0119ciem, kt\u00f3re pojawi\u0142o si\u0119 w Polsce po drugiej wojnie \u015bwiatowej<\/abbr>. By\u0142y to pisma wydawane i kolportowane w ramach zak\u0142adu pracy. Jak pisa\u0142a Jolanta K\u0119pa-M\u0119trak (2012: 51) […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":607,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"elementor_header_footer","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,15,16],"tags":[],"class_list":["post-409","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii","category-komunikacja-wewnetrzna","category-trendy-opinie-historia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/409","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=409"}],"version-history":[{"count":34,"href":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/409\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":613,"href":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/409\/revisions\/613"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/607"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=409"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=409"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indivisual.com.pl\/mediateqa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}